قربانگاه سوژه‌ها

عضويت در هيات انتخاب يکي از جشنواره هاي داخلي فيلم کوتاه اين امکان را به نگارنده داد تا در مدتي محدود صدها اثر از فيلمسازان کشورمان را مرور کند و با ظرفيت هاي توليد فيلم که اغلب مربوط به فيلمسازان گمنام شهرستاني است، آشنا شود. دستاورد اين فرصت، يادداشتي است که به يک جمع بندي شبيه است و از خلال اين مرور گذرا  به دست آمده است.

به تعبير بسياري از منتقدان و فيلمسازان خارجي ايران کشوري مملو از سوژه هاست، به گونه اي که حتي اگر مثلا در ميداني پر رفت و آمد دوربيني را روشن بگذاريد، بدون آن که فيلمنامه اي از پيش نوشته اي وجود داشته باشد و حتي بدون آن که کارگرداني خاصي در پس اين فيلم باشد، خود به خود فيلم جذابي ساخته شده است. (بدون شوخي برخي از فيلمهاي موفق در جشنواره هاي خارجي   همين طوري ساخته شده اند و اصلا اين حرف اهالي بلاد آن ور آب، از همين نوع فيلم ها ميآ يد!)

پر سوژه بودن کشوري مثل ايران، هم به خاطر فرهنگ شش هزار ساله ي ماست و هم به دليل دشوار بودن شرايط اقتصادي، اجتماعي و سياسي زندگي فعلي ما. اين هر دو، مردم ما را پيچيده کرده است. پيچيدگي اي که موقعيت هاي بديعي براي فيلمنامه نويسان و فيلمسازان ايجاد مي کند. جالب اين جاست که فيلمسازان فيلم کوتاه ما شاخک هاي بسيار حساسي نسبت به اين سوژه ها دارند و در شناسايي آنها بسيار موفقند. به عنوان يک روزنامه نگاري که بسيار در معرض سوژه هاست، در مواجهه با اين چند صد فيلم کوتاهي که اخيرا ديده ام بسيار شگفت زده شده ام. در واقع هيچ موضوعي نيست که در سالهاي گذشته با آن مواجه شده ام و يا به آن فکر کرده ام مگر آن که فيلمي کوتاه در باره ي آن ساخته شده است. بي اغراق حتي موضوعاتي در اين فيلم ها يافت مي شود که شايد عقل اجنه هم به آن نرسد.

اما مشکل از آن جا آغاز مي شود که بدانيم علي رغم تبحرمان در سوژه يابي استادي خاصي هم در خراب کردن اين سوژه ها داريم. يعني همچنان که باشوق به سراغ موضوعات بکر مي رويم به همان شدت در پرداخت، آنها را قرباني مي کنيم. تا جايي که ديگر براي تماشاگر رغبتي به تماشا باقي نمي ماند. درست مثل عروسي که با تمام پاکي و معصوميت به خانه ي بخت برود اما بلافاصله بد نامش کنند و بعد در کوچه و خيابان انگشت نمايش کنند. آن قدر که ديگر هيچ کس حتي رغبت نکند به او نگاه کند!

حتي توليد کنندگان فيلمهاي سکسي که به تجارت کثيف و مشمئز کننده اي دست زده اند، به خوبي دانسته اند که زياده روي در چنين موضوعي به معني پس زدن فراري دادن تماشاگر است. از همين جاست که برخي فيلمهاي کوتاهي که به موضوعات اجتماعي روز و يا حتي موضوعات فلسفي نزديک شده اند در پرداخت چنان عمل کرده اند که گويي تو با پرونوگرافي اجتماعي و روحي مواجه شده اي. آن قدر که آدم نه تنها از فيلم ديدن که حتي از  زندگي کردن  سير ميشود.